Fikri ve Sınai Mülkiyet Hukuku

Hizmetlerimiz
Hukuki Tavsiye Gerekli mi?
Avukatlarımız, Türkiye’deki karmaşık hukuki süreçlerde size rehberlik etmek için buradadır.
Fikri ve Sınai Mülkiyet Hukuku

Günümüz küresel ticaret ortamı giderek artan bir şekilde gayrimaddi varlıklar üzerinden tanımlanmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti’ne yatırım yapan çok uluslu şirketler, yenilikçi girişimler ve sınır ötesi yatırımcılar için fikri ve sınai mülkiyet hakları; kurumsal değerlemenin, marka kimliğinin ve piyasa rekabet gücünün en kritik unsurlarını oluşturur. Avrupa, Asya ve Orta Doğu’nun kesişim noktasında stratejik bir konuma sahip olan Türkiye, Doğrudan Yabancı Yatırım için muazzam fırsatlar sunmaktadır. Ancak bu dinamik pazar; marka taklidi ve ürün sahteciliği konularında karmaşık düzenleyici zorlukları ve ciddi ticari riskleri de beraberinde getirmektedir.

Nexpo Legal; hukuki danışmanlık, yatırım stratejisi, piyasa analizi ve risk yönetiminin kesişim noktasında faaliyet göstermektedir. Mülkiyet haklarını yalnızca idari evrak süreçleri olarak gören geleneksel patent ofislerinin sınırlarını aşan büromuz; fikri ve sınai mülkiyet hizmetlerini şirketler hukuku, vergi hukuku ve ticaret hukuku ile kusursuz bir şekilde entegre ederek uçtan uca koruma sağlar.

Türkiye Fikri ve Sınai Mülkiyet Hukuku Çerçevesi: 6769 ve 5846 Sayılı Kanunlar

Türkiye’nin fikri ve sınai mülkiyet ekosistemi, Avrupa Birliği direktifleri, Paris Sözleşmesi, Bern Sözleşmesi ve TRIPS Anlaşması ile tam uyumlu iki temel kanun üzerinden yönetilmektedir:

  1. Sınai Mülkiyet Hakları (6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu – SMK): Markalar, patentler, faydalı modeller, tasarımlar ile coğrafi işaretler ve geleneksel ürün adlarını yöneten dağınık kanun hükmünde kararnameleri tek bir çatı altında toplayan modern mevzuattır.
  2. Fikri Mülkiyet ve Telif Hakları (5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu – FSEK): Bilgisayar yazılımları, veri tabanları, görsel-işitsel prodüksiyonlar ile bilim ve edebiyat eserlerini koruma altına alan temel kanundur.

Bu iki alan arasında yatırımcılar için hayati bir rejimsel fark bulunmaktadır: FSEK kapsamındaki telif hakları, eserin meydana getirildiği anda herhangi bir tescile gerek kalmaksızın kendiliğinden doğarken; SMK kapsamındaki sınai mülkiyet haklarında kural olarak ilk başvuran ve tescil ilkesi geçerlidir. Türk Patent ve Marka Kurumu’na (TÜRKPATENT) usulüne uygun ilk başvuruyu yaparak tescil alan taraf, ilgili sınai varlık üzerinde inhisari (tekel) hakka sahip olur. Kanunda öngörülen istisnai “gerçek hak sahipliği” veya “kötü niyet” iddialarını kanıtlamak uzun ve maliyetli yargılama süreçleri gerektirdiğinden; sınai hakları proaktif olarak tescille güvence altına almamak, uluslararası girişimleri marka gaspı, markanın ayırt edici gücünün zayıflaması ve yerel taklitçilere karşı ağır ispat yükleriyle karşılaşma gibi ciddi ticari risklere maruz bırakır.

1. Kapsamlı Marka Hukuku Hizmetleri

Marka, bir şirketin pazardaki varlığının temel tanımlayıcısıdır. Geleneksel kelime markalarından karmaşık 3 boyutlu şekillere, renk ve hareket markalarına kadar; bir markanın tüm yaşam döngüsü boyunca stratejik hukuki rehberlik sağlıyoruz.

Başvuru Öncesi Strateji ve Nice Sınıflandırması

Resmi başvuruları sunmadan önce, hukuk ekibimiz TÜRKPATENT veri tabanında kapsamlı aynılık ve benzerlik araştırmaları yürütür; olası mutlak ret engellerini aşmak adına gerekli hallerde önceki hak sahipleriyle muvafakatname (SMK m. 5/3) süreçlerini yapılandırır. Ayrıca, stratejik bir denge kurmak için Nice Sınıflandırmanızı titizlikle tanımlarız: Çok az sınıf talep etmek pazar korumasında tehlikeli boşluklar bırakırken, ilgisiz sınıfları talep etmek gereksiz resmi harçlara neden olur ve markayı beş yıllık hoşgörü süresinin sonunda TÜRKPATENT nezdinde yürütülen “kullanmama” gerekçeli idari iptal taleplerine (SMK m. 9 ve m. 26) açık hale getirir.

İtiraz Yönetimi ve Kullanmama Def’i

Markanın Resmi Marka Bülteni’nde yayımlanmasının ardından, üçüncü kişilerin itirazları için iki aylık yasal süre başlar. Nexpo Legal tarafından sıklıkla uygulanan son derece etkili bir savunma mekanizması kullanmama def’idir (non-use defense / proof of use request). Eğer rakip taraf, başvurumuzun (veya rüçhan hakkımızın) tarihi itibarıyla Türkiye’de en az beş yıldır tescilli olan bir markasına dayanarak karıştırılma ihtimali gerekçesiyle itirazda bulunursa; markasını Türkiye’de ciddi biçimde kullandığını ya da kullanmamaya ilişkin haklı bir sebebi olduğunu kanıtlamasını (faturalar, satış verileri, gümrük ve reklam belgeleri vb. aracılığıyla) resmi olarak talep ederiz. Rakip taraf bu kullanımı kanıtlayamazsa itirazı reddedilir (kısmi ispat halinde ise inceleme yalnızca kullanımı kanıtlanan mal veya hizmetlerle sınırlandırılır); böylece kâğıt üzerindeki atıl markaların ve marka gaspçılarının kötü niyetli engellemeleri etkisiz hale getirilir.

Süreç / Aşama Tahmini Süre Nexpo Legal Tarafından Gerçekleştirilen Stratejik İşlem
Araştırma ve Başvuru 1 – 3 Gün Derinlemesine aynılık/benzerlik araştırması, stratejik Nice sınıf tespiti ve başvuru önceliği (veya varsa rüçhan hakkı) için anında elektronik başvuru.
Şekli İnceleme 2 – 4 Hafta TÜRKPATENT; başvuru unsurlarının tamlığını, başvuru sahibi bilgilerini, marka örneğini ve başvuru ücretinin ödendiğini şeklen doğrular (SMK m. 15).
Mutlak Ret Nedenleri İncelemesi 2 – 4 Ay Uzman; markanın ayırt ediciliğini, tanımlayıcı olup olmadığını ve önceki tarihli aynı/ayırt edilemeyecek kadar benzer markaların varlığını re’sen inceler (SMK m. 5, m. 16).
İlan (Yayım) Süreci 2 Ay Marka, Resmi Marka Bülteni’nde yayımlanır (SMK m. 18). Bu kesin yasal süre boyunca gelebilecek üçüncü şahıs itirazları takip edilir ve savunma/kullanım ispatı stratejileri hazırlanır.
Tescil ve Belgelendirme 1 – 2 Ay Yasal süresi içinde (2 ay) resmi tescil ücreti ödenir ve elektronik tescil belgesi düzenlenir (SMK m. 22). Koruma, başvuru tarihinden itibaren 10 yıl geçerlidir ve 10’ar yıllık dönemlerle sınırsız kez yenilenebilir (SMK m. 23).

2. Patent ve Faydalı Model Hukuku Hizmetleri

Teknik ve endüstriyel buluşlar için inhisari ticari hakların güvence altına alınması; ilaç, biyoteknoloji, donanım entegreli yazılım teknolojileri (bilgisayar uyarlamalı buluşlar) ve ağır sanayi gibi sektörler için mutlak bir gerekliliktir. Karmaşık patent tarifnameleri ve istemleri hazırlar, TÜRKPATENT’e ulusal başvurular yapar ve Patent İşbirliği Antlaşması (PCT) ile Avrupa Patent Sözleşmesi (EPC) aracılığıyla uluslararası patent stratejilerini yönetiriz.

Hukuki Kriter Türkiye’de Patent (SMK m. 82 vd.) Türkiye’de Faydalı Model (SMK m. 142 vd.)
Koruma Süresi Başvuru tarihinden itibaren 20 Yıl (Uzatılamaz; 3. yıldan itibaren yıllık ücretlerin ödenmesi şarttır – SMK m. 101) Başvuru tarihinden itibaren 10 Yıl (Uzatılamaz; 3. yıldan itibaren yıllık ücretlerin ödenmesi şarttır – SMK m. 101).
Maddi Kriterler
  1. Yenilik (Mutlak)
  2. Buluş Basamağı (Tekniğin bilinen durumunun aşılması)
  3. Sanayiye Uygulanabilirlik (SMK m. 82/1)
  1. Yenilik (Mutlak)
  2. Sanayiye Uygulanabilirlik (Buluş basamağı şartı aranmaz – SMK m. 142/1)
İnceleme Süreci Hem Araştırma Raporu hem de kapsamlı İnceleme Raporu düzenlenerek iki aşamalı teknik denetim yapılır. Kapsamlı inceleme raporu aşaması yoktur; yalnızca Araştırma Raporu düzenlenir ve buluşun yeni olduğu doğrulanırsa belge verilir.
İdeal Buluş Konusu İleri teknolojiler, üretim usulleri (yöntemler), kimyasal ve biyolojik bileşikler, farmasötikler ve biyoteknolojik buluşlar. Mekanik iyileştirmeler, hızlı tüketim malları (FMCG), pratik aletler.

3. Endüstriyel Tasarımlar ve Telif Hakları Hukuku

SMK Madde 55 uyarınca, bir tasarım ürünün (ambalaj, arayüz, mekansal tasarımlar, grafik semboller ve endüstriyel formlar) görsel görünümünü korur. Resmi başvuru ücretlerini en aza indirmek ve portföyü optimize etmek için uluslararası sistemleri kullanarak yüksek hacimli, çoklu tasarım başvurularını profesyonelce yönetiyoruz.

Ayrıca, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında yazılım geliştiricilerini, medya prodüksiyon şirketlerini ve dijital içerik üreticilerini temsil ediyoruz. Telif Hakları Genel Müdürlüğü nezdinde isteğe bağlı kayıt-tescil işlemlerini yürütür, nitelikli elektronik zaman damgaları ile eser sahipliğini delillendirir.

4. Ticari Sırlar ve Haksız Rekabet

Algoritmalar, müşteri listeleri, Ar-Ge verileri ve üretim formülleri gibi rekabet avantajı sağlayan gizli ticari bilgilerin korunması hayati önem taşır. Ticari sırlar patent veya marka gibi sicile tescil edilmediğinden; bu varlıkları korumak için sıkı gizlilik politikaları ve Gizlilik Sözleşmeleri (NDA) ile güvence altına alıyor; gizli tutulmasına yönelik makul tedbirlerin alınmasını sağlıyoruz. Ticari sırların kötüye kullanılması, kurumsal casusluk veya tescilsiz ticari sunumların / ambalajların taklidi ile haksız menfaat elde eden kuruluşlara karşı Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabet hükümleri çerçevesinde men, ref’i ve tazminat davaları ile etkin hukuki yollara başvururuz.

5. Sahtecilikle Mücadele ve Gümrük Koruması

Türkiye, coğrafi konumu nedeniyle sahte malların transiti ve yurt içi üretimi konusunda ciddi zorluklarla karşı karşıyadır. Nexpo Legal, son derece aktif ve yapılandırılmış bir taklitle mücadele pratiği yürütmektedir.

6. Kurumsal Entegrasyon: M&A, Vergi ve Varlıkların Sermayelendirilmesi

Türkiye’de işlem yürüten uluslararası yatırımcılar için fikri ve sınai mülkiyet, daha geniş kurumsal mimarinin temel bir bileşeni olarak ele alınmalıdır. Yaklaşan patent sürelerinin dolması, eksik devir zincirleri veya 6769 sayılı SMK hükümlerine aykırı hazırlanmış çalışan buluşu sözleşmelerinden kaynaklanan gizli riskleri tespit etmek için M&A (Birleşme ve Devralma) süreçlerinde kapsamlı Fikri ve Sınai Mülkiyet Durum Tespiti yürütüyoruz.

Türk ticaret hukuku kapsamında, resmi olarak tescil edilmiş sınai mülkiyet hakları, Anonim veya Limited Şirketlerin kuruluşu veya sermaye artırımı sırasında ayni sermaye olarak konulabilir. Yabancı yatırımcıların asgari sermaye gerekliliklerini karşılamalarına olanak tanımak amacıyla, varlıkların yasal değerlemesini koordine ederiz. Ayrıca, uluslararası çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları ve vergi mevzuatı kapsamında stopaj vergisi yükünü en aza indirirken, fikri mülkiyet lisanslama modelleri yapılandırıyoruz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yabancı bir şirketin Türkiye'de bir marka vekili ile çalışması yasal olarak zorunlu mudur?

Evet. Türkiye Cumhuriyeti sınırları dışında ikamet eden gerçek kişilerin veya kurumsal tüzel kişilerin, TÜRKPATENT nezdindeki tüm işlemleri için resmi olarak yetkilendirilmiş sicile kayıtlı bir Türk marka veya patent vekili tarafından temsil edilmesi yasal bir zorunluluktur.

Mevcut yurtdışı marka tescilim markamı Türkiye'de otomatik olarak korur mu?

Hayır. Fikri mülkiyet hakları kesinlikle mülkidir (territorial). ABD, AB veya Körfez ülkelerinde tescilli bir marka; TÜRKPATENT nezdinde doğrudan tescil edilmedikçe veya WIPO Madrid Sistemi aracılığıyla özel olarak Türkiye belirlenmedikçe, Türkiye'de yasal olarak hiçbir koruma sağlamaz (Paris Sözleşmesi Madde 6mükerrer kapsamındaki dünyaca "tanınmış" markalar için olan son derece dar istisna hariç).

Bir rakip "kullanmama" (non-use) gerekçesiyle markama itiraz ederse hukuki sonuçları nelerdir?

Tescilli bir marka ticarette aktif olarak kullanılmalıdır. Türkiye'de kesintisiz beş yıl boyunca gerçek bir ticari kullanım görmemişse, iptal davalarına karşı savunmasız hale gelir. Nexpo Legal, rakiplerin itirazlarında onların gerçek piyasa kullanımlarını somut faturalar ve ticari verilerle kanıtlamalarını talep ederek, müvekkillerinin yolunu açmak için bu kuralı agresif bir şekilde kullanır.

Bu makaleyi paylaş: